Υπάρχουν ιδέες που διαβάζονται εύκολα, άλλες που απαιτούν υπομονή και κάποιες σπάνιες που είναι πραγματικά καταιγιστικές για τον νου.
Δεν μας προσφέρουν απλώς νέες γνώσεις· ανατρέπουν τα ίδια τα θεμέλια πάνω στα οποία στηρίζεται η αντίληψή μας για την πραγματικότητα.
Η Υπόθεση της Προσομοίωσης ανήκει αναμφίβολα σε αυτή την τελευταία κατηγορία.
Και από την στιγμή που κάποιος (εδώ εγώ, γιατί για μένα μιλάω) δέχομαι την ιδέα, έστω και ως πνευματικό πείραμα, το ενδεχόμενο ότι ο κόσμος που βιώνουμε ίσως δεν είναι η πρωτογενής πραγματικότητα αλλά μια εξαιρετικά προηγμένη προσομοίωση, βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν καταιγισμό ερωτημάτων που δύσκολα αφήνουν τον νου αμετάβλητο.
...ακόμα και αν δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν είναι αλήθεια, το να το αναρωτιόμαστε...διευρύνει τα όρια της σκέψης μας!
Τι σημαίνει τότε "πραγματικό";
Τι είναι η συνείδηση,
η ελεύθερη βούληση,
η επιστήμη, ακόμη και η ίδια μας (μου) η ύπαρξη;
Η διερεύνηση αυτής της υπόθεσης δεν υπόσχεται εύκολες απαντήσεις· προσφέρει, όμως, ένα από τα πιο συναρπαστικά και διανοητικά απαιτητικά ταξίδια που μπορεί να επιχειρήσει ο άνθρωπος.
Η Υπόθεση της Προσομοίωσης (Simulation Hypothesis) δημοσιοποιήθηκε κυρίως το 2003 από τον φιλόσοφο Nick Bostrom, αν και η ιδέα ότι η πραγματικότητα είναι μια ψευδαίσθηση έχει τις ρίζες της στην αρχαία φιλοσοφία (ας θυμηθούμε τον μύθο του σπηλαίου του Πλάτωνα, και τον "κακό δαίμονα" του Καρτέσιου)....αν οι πολιτισμοί έχουν την δύναμη να δημιουργούν προσομοιώσεις προγόνων τους, τότε οι προσομοιώσεις θα ξεπερνούν αριθμητικά τους πραγματικούς προγόνους! Nick BostromΤι ακριβώς λοιπόν, πρεσβεύει η Υπόθεση της Προσομοίωσης (όπως εγώ την έχω καταλάβει);
Η βασική ιδέα είναι ότι η πραγματικότητα που βιώνουμε δεν είναι η "βασική" πραγματικότητα, αλλά μια εξαιρετικά προηγμένη ψηφιακή προσομοίωση που εκτελείται από έναν ανώτερο πολιτισμό και η οποία υποστηρίζει ότι τουλάχιστον μία από τις τρεις ακόλουθες προτάσεις είναι αληθής:
-. η πιθανότητα εξαφάνισης της ανθρωπότητας πριν την τεχνολογική ωριμότητα,
-. η έλλειψη ενδιαφέροντος των προηγμένων πολιτισμών για προσομοιώσεις, ή
-. το γεγονός ότι ζούμε σε προσομοίωση.
Οι Τρεις Προτάσεις του Τριλήμματος
Mία από τις τρεις παρακάτω προτάσεις λοιπόν, πρέπει να είναι αληθής:
Πρόταση 1 (Εξαφάνιση):Ολιστική εξαφάνιση - Σχεδόν όλοι οι πολιτισμοί εξαλείφονται πριν καταστούν τεχνολογικά ώριμοι ώστε να δημιουργήσουν προσομοιώσεις.
Πρόταση 2 Έλλειψη ενδιαφέροντος: Ο πολιτισμός που φτάνει σε αυτό το τεχνολογικό επίπεδο, ένας μετα-ανθρώπινος πολιτισμός δεν ενδιαφέρεται να τρέξει προσομοιώσεις της εξελικτικής του ιστορίας
Πρόταση 3 Είμαστε σε προσομοίωση: Είμαστε σχεδόν σίγουρα μέσα σε μια προσομοίωση.
Αν λοιπόν οι προτάσεις 1 και 2 είναι ψευδείς, τότε σημαίνει ότι υπάρχουν πολλοί τεχνολογικά ώριμοι πολιτισμοί που θέλουν και μπορούν να φτιάξουν προσομοιώσεις.
Ένας τέτοιος πολιτισμός θα μπορούσε να τρέχει εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια προσομοιώσεις.
Επομένως, υπάρχει μόνο ένα "πραγματικό" σύμπαν, αλλά δισεκατομμύρια προσομοιωμένα.
Μαθηματικά, οι πιθανότητες να είμαστε στο ένα και μοναδικό πραγματικό σύμπαν είναι αμελητέες σε σύγκριση με το να είμαστε σε ένα από τα δισεκατομμύρια τα προσομοιωμένα.
Η υπόθεση ενισχύεται από την εκθετική πρόοδο της δικής μας τεχνολογίας - σε λίγες δεκαετίες περάσαμε από το Pong και το Space Invaders* σε φωτορεαλιστικά VR περιβάλλοντα.
Αν αυτή η πρόοδος συνεχιστεί για χιλιάδες χρόνια, η δημιουργία ενός ψηφιακού σύμπαντος με συνειδητούς "παίκτες" μέσα σε αυτό φαντάζει λογικό βήμα.
Η γνώμη μου για την υπόθεση της προσομοίωσης που αποκρυσταλλώθηκε μέσα από τα διαβάσματά μου.
Ορισμένες ιδέες δεν διευρύνουν απλώς τους ορίζοντές μας• ανατρέπουν τον ίδιο τον ορίζοντα μέσα στον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα.
Mία από τις τρεις παρακάτω προτάσεις λοιπόν, πρέπει να είναι αληθής:
Πρόταση 1 (Εξαφάνιση):Ολιστική εξαφάνιση - Σχεδόν όλοι οι πολιτισμοί εξαλείφονται πριν καταστούν τεχνολογικά ώριμοι ώστε να δημιουργήσουν προσομοιώσεις.
Πρόταση 2 Έλλειψη ενδιαφέροντος: Ο πολιτισμός που φτάνει σε αυτό το τεχνολογικό επίπεδο, ένας μετα-ανθρώπινος πολιτισμός δεν ενδιαφέρεται να τρέξει προσομοιώσεις της εξελικτικής του ιστορίας
Πρόταση 3 Είμαστε σε προσομοίωση: Είμαστε σχεδόν σίγουρα μέσα σε μια προσομοίωση.
Αν λοιπόν οι προτάσεις 1 και 2 είναι ψευδείς, τότε σημαίνει ότι υπάρχουν πολλοί τεχνολογικά ώριμοι πολιτισμοί που θέλουν και μπορούν να φτιάξουν προσομοιώσεις.
Ένας τέτοιος πολιτισμός θα μπορούσε να τρέχει εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια προσομοιώσεις.
Επομένως, υπάρχει μόνο ένα "πραγματικό" σύμπαν, αλλά δισεκατομμύρια προσομοιωμένα.
Μαθηματικά, οι πιθανότητες να είμαστε στο ένα και μοναδικό πραγματικό σύμπαν είναι αμελητέες σε σύγκριση με το να είμαστε σε ένα από τα δισεκατομμύρια τα προσομοιωμένα.
Η υπόθεση ενισχύεται από την εκθετική πρόοδο της δικής μας τεχνολογίας - σε λίγες δεκαετίες περάσαμε από το Pong και το Space Invaders* σε φωτορεαλιστικά VR περιβάλλοντα.
Αν αυτή η πρόοδος συνεχιστεί για χιλιάδες χρόνια, η δημιουργία ενός ψηφιακού σύμπαντος με συνειδητούς "παίκτες" μέσα σε αυτό φαντάζει λογικό βήμα.
Η γνώμη μου για την υπόθεση της προσομοίωσης που αποκρυσταλλώθηκε μέσα από τα διαβάσματά μου.
Ορισμένες ιδέες δεν διευρύνουν απλώς τους ορίζοντές μας• ανατρέπουν τον ίδιο τον ορίζοντα μέσα στον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα.
Ως νοητικό πείραμα, η Υπόθεση της Προσομοίωσης αποτελεί ένα από τα πιο γόνιμα και καταιγιστικά για τον νου μας (μου) σενάρια της σύγχρονης σκέψης.
Μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε την έννοια της πραγματικότητας, της συνείδησης και της γνώσης.
Όταν όμως επιχειρεί να υπερβεί τα όρια του νοητικού πειράματος και να παρουσιαστεί ως επιστημονική θεωρία ή ως φιλοσοφική θέση που περιγράφει την πραγματική φύση του κόσμου, η κατάσταση γίνεται πολύ πιο σύνθετη.
Η επιστήμη απαιτεί εμπειρικά δεδομένα, προβλέψεις και δυνατότητα διάψευσης, ενώ η φιλοσοφία απαιτεί λογική συνοχή και ισχυρή επιχειρηματολογία.
Μέχρι σήμερα, η Υπόθεση της Προσομοίωσης παραμένει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εικασία, αλλά δεν διαθέτει εκείνα τα κριτήρια που θα της επέτρεπαν να θεωρηθεί επιβεβαιωμένη επιστημονική θεωρία, π.χ το πρόβλημα της αδιαψευστότητας του Karl Popper, όπως το έχω καταλάβει: η υπόθεση της προσομοίωσης δεν είναι επιστημονική θεωρία, είναι μεταφυσική.
Δεν υπάρχει πείραμα που θα μπορούσε να αποδείξει ότι δεν είμαστε σε προσομοίωση.
Ακόμα και αν βρούμε "σφάλματα" (bugs) στον κώδικα του σύμπαντος (π.χ. ανωμαλίες στην κβαντομηχανική), αυτό θα μπορούσε απλώς να είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η "πραγματική" φύση.
Όταν μια υπόθεση δεν μπορεί να διαψευστεί, παύει να είναι επιστήμη και γίνεται θέμα πίστης.
Η αξία της βρίσκεται κυρίως στη δύναμή της να προκαλεί τη σκέψη και να διευρύνει τα όρια του φιλοσοφικού προβληματισμού, όχι στο ότι έχει αποδείξει πως ο κόσμος είναι πράγματι μια προσομοίωση, αλλά και αν αποδείξει ότι ο κόσμος είναι πράγματι μια προσομοίωση, το ερώτημα είναι:
Και λοιπόν;
Και λοιπόν;
Ακόμα και αν μάθαμε αύριο με απόλυτη βεβαιότητα ότι είμαστε σε προσομοίωση, τι θα άλλαζε;
Ο υπολογιστής δεν μπορεί να μας πονέσει λιγότερο,
Ο υπολογιστής δεν μπορεί να μας πονέσει λιγότερο,
ο έρωτας δεν θα νιώθεται λιγότερο αληθινός,
η πείνα δεν θα κορεστεί με ψηφιακά εικονικά μήλα.
Η εμπειρία μας είναι πραγματική, είτε το υπόστρωμά της είναι κβαντικά πεδία είτε δυαδικός κώδικας.
Η υποκειμενική μας πραγματικότητα παραμένει αλώβητη!
Το συμπέρασμα μου;
Η Υπόθεση της Προσομοίωσης είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο για να δοκιμάζουμε τα όρια της λογικής μας και για να κατανοήσουμε πόσο λίγα γνωρίζουμε για τη φύση της συνείδησης και της πραγματικότητας.
Η εξήγηση ότι ζούμε σε έναν υπολογιστή συχνά μας προσελκύει επειδή μας προσφέρει μια ψευδαίσθηση ελέγχου ή νοήματος (υπάρχει κάποιος "δημιουργός"), ενώ η άποψη ότι το σύμπαν είναι απλώς μια τυχαία, χημική και φυσική πραγματικότητα, είναι πολύ πιο τρομακτική, είναι όμως πιο πιθανή;
Η εμπειρία μας είναι πραγματική, είτε το υπόστρωμά της είναι κβαντικά πεδία είτε δυαδικός κώδικας.
Η υποκειμενική μας πραγματικότητα παραμένει αλώβητη!
Το συμπέρασμα μου;
Η Υπόθεση της Προσομοίωσης είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο για να δοκιμάζουμε τα όρια της λογικής μας και για να κατανοήσουμε πόσο λίγα γνωρίζουμε για τη φύση της συνείδησης και της πραγματικότητας.
Η εξήγηση ότι ζούμε σε έναν υπολογιστή συχνά μας προσελκύει επειδή μας προσφέρει μια ψευδαίσθηση ελέγχου ή νοήματος (υπάρχει κάποιος "δημιουργός"), ενώ η άποψη ότι το σύμπαν είναι απλώς μια τυχαία, χημική και φυσική πραγματικότητα, είναι πολύ πιο τρομακτική, είναι όμως πιο πιθανή;
Η επιστήμη δεν επιλέγει ανάμεσα στις δύο εικόνες με βάση το ποια είναι πιο παρηγορητική ή πιο τρομακτική.
Σήμερα, η κοσμολογία,
η φυσική,
η χημεία και η βιολογία εξηγούν μεγάλο μέρος του σύμπαντος χωρίς να χρειάζεται να υποθέσουν έναν προγραμματιστή.
Αυτό δεν αποδεικνύει όμως ότι δεν υπάρχει προγραμματιστής· απλώς σημαίνει ότι η υπόθεση δεν είναι αναγκαία για να εξηγηθούν τα διαθέσιμα δεδομένα.
Τελικά η γοητεία της Υπόθεσης της Προσομοίωσης να μην οφείλεται μόνο στην πρωτοτυπία της, αλλά και σε μια βαθύτερη ανθρώπινη ανάγκη.
Η ιδέα ότι πίσω από το σύμπαν υπάρχει ένας "προγραμματιστής" ή ένας δημιουργός προσφέρει την αίσθηση ότι η πραγματικότητα διαθέτει σκοπό και ότι η ύπαρξή μας εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο.
Αντίθετα, η εικόνα ενός κόσμου που εξελίσσεται αποκλειστικά μέσω φυσικών νόμων, χωρίς προκαθορισμένο σκοπό, μπορεί να φαίνεται ψυχρή ή ακόμη και υπαρξιακά απαιτητική.
Ωστόσο, η ψυχολογική ελκυστικότητα μιας ιδέας δεν αποτελεί ένδειξη της αλήθειας της.
Η ιστορία της επιστήμης μας υπενθυμίζει ότι η φύση δεν υποχρεούται να συμφωνεί με ό,τι μας παρηγορεί ή μας καθησυχάζει• η αλήθεια της πραγματικότητας και οι ανθρώπινες ανάγκες για νόημα, δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην.
*Το Pong και το Space Invaders είναι δύο από τα πιο εμβληματικά βιντεοπαιχνίδια όλων των εποχών που σημάδεψαν την αυγή της βιομηχανίας των arcades (ουφάδικων) και άλλαξαν για πάντα την παγκόσμια ψυχαγωγία.
κείμενο και επιμέλεια κειμένου:ntina
